Hàng năm câu lạc bộ nhà báo khoa học và công nghệ Việt Nam công bố kết quả bình chọn các sự kiện khoa học công nghệ nổi bật của năm. Ngày 27 tháng 12 năm 2016 tại Hà Nội, các nhà báo đã bình chọn được 10 sự kiện Khoa học Công nghệ Việt Nam nổi bật năm 2016. Sau đây là một số sự kiện cụ thể:
- Hai nghị quyết của Đảng và Quốc hội liên quan trực tiếp đến các hoạt động khoa học công nghệ đó là:
Nghị quyết số 05/ NQ- TW về một số chủ trương chính sách lớn nhằm tiếp tục đổi mới mô hình tăng trưởng,nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động sức cạnh tranh của nền kinh tế thể hiện cụ thể ở mục 3 (trong mục III) là: “ưu tiên phát triển và chuyển giao khoa học công nghệ nhất là khoa học công nghệ hiện đại, coi đây là yếu tố trọng yếu nâng cao năng suất chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế”.
Ngày 2/11/2016, Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa 14 ban hành Nghị quyết số 297/NQ-UBTVQH14 về nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách pháp luật về phát triển khoa học công nghệ nhằm thúc đẩy công nghiệp hóa hiện đại hóa giai đoạn 2015 – 2020, trong đó chú trọng đẩy mạnh công nghiệp hỗ trợ và cơ khí chế tạo.
Hai nghị quyết này chính là nền tảng là cơ sở pháp lý góp phần giải quyết các vấn đề về cơ chế, chính sách liên quan đến khoa học công nghệ.
2. Lần đầu tiên trao tặng giải thưởng Trần Đại Nghĩa (11/9/2016)
Sự kiện này nhằm tôn vinh các tác giả của các công trình nghiên cứu có giá trị xuất sắc và đã triển khai ứng dụng. Đồng thời khơi dậy tinh thần nghiên cứu khoa học trong giới trẻ để tiếp tục cống hiến trên con đường nghiên cứu khoa học.
3. Việt Nam đã sản xuất thành công vắcxin sởi rubella: Đây là loại vắc xin do trung tâm nghiên cứu sản xuất vắc xin và sinh phẩm y tế sản xuất vào tháng 11 năm 2016.
4. Năm người Việt Nam vào top 1% các nhà khoa học có ảnh hưởng nhất thế giới.
Thomson Reuters đã công bố danh sách 3.266 nhà khoa học thuộc 21 chuyên ngành tự nhiên và khoa học xã hội có công bố có hệ số trích dẫn cao.
Thomson reuters cũng cho biết năm 2016 có 5 người Việt lọt vào top các nhà khoa học có ảnh hưởng nhất thế giới là PGS.TS Nguyễn Xuân Hùng, GS.TS Nguyễn Sơn Bình, GS.TS Nguyễn Thục Quyên, GS.TS Võ Văn Ánh, TS Trần Phan Lam. Trong đó GS.TS Nguyễn Sơn Bình và PGS.TS Nguyễn Xuân Hùng lần thứ 3 liên tiếp có mặt.
5. Các chương trình khoa học công nghệ cấp Nhà nước giai đoạn 2011 – 2015 đã và đang góp phần tích cực cho sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của đất nước.
Đó là hệ thống 15 chương trình khoa học công nghệ trọng điểm quốc gia giai đoạn 2011- 2015 gồm có 10 chương trình thuộc lĩnh vực khoa học công nghệ và 5 chương trình thuộc lĩnh vực khoa học và xã hội nhân văn.
Trong 10 chương trình khoa học và công nghệ có 329 nhiệm vụ (257 đề tài và 72 dự án) với tổng kinh phí là 3.122 tỷ đồng.
Kết quả cụ thể là: tạo ra 23 loại giống cây mới, 15 chủng vi sinh, giống vật nuôi có ưu thế vượt trội; 188 công nghệ mới; 634 quy trình sản xuất mới (48 công nghệ và 164 quy trình đã được hoàn thiện và đưa vào sản xuất) chế tạo 213 mẫu máy móc , thiết bị mới (58 mẫu đã hoàn thiện và đưa vào ứng dụng) tạo ra 348 cơ sở dữ liệu, bản đồ quy hoạch; tạo ra 338 loại vật liệu mới và thương mại hóa được 73 loại sản phẩm, 5 chương trình thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Có 101 nhiệm vụ với 27 nội dung thuộc 5 lĩnh vực kinh tế xã hội, văn hóa và con người, hội nhập quốc tế về khoa học công nghệ, khoa học lý luận, chính trị với tổng kinh phí là 206.099 tỷ đồng.
Kết quả cụ thể đã đúc kết trong 8 báo cáo trình Chính phủ; Ban kinh tế Trung ương và các Bộ, ngành.
*******
Trên bình diện quốc tế thì báo Science News – tờ báo khoa học có uy tín cao cũng đã bình chọn 10 sự kiện khoa học và công nghệ nổi bật của thế giới năm 2016.
Một số sự kiện cụ thể:
1. Sóng hấp dẫn: Đây là sự kiện lịch sử trong lĩnh vực nghiên cứu Vật Lý năm 2016. Sóng hấp dẫn là những gợn sóng lăn tăn giữa không gian – thời gian, được tạo ra bởi sự sáp nhập của hai hố đen đã được trạm quan sát sóng hấp dẫn bằng tia laser giao thoa ghi nhận hồi tháng 2 năm 2016.
2. Nguy cơ mất biển băng Bắc Cực:
Các chuyên gia đưa ra lời Cảnh báo này vào giữa năm 2016 : “lần đầu tiên sau 100 nghìn năm lớp băng tại Bắc Cực có thể sẽ hoàn toàn biến mất do Hiện tượng biến đổi khí hậu, nóng lên toàn cầu.
3. Xây dựng được hệ gen tối thiểu (Minirnal genome)
Năm 2016 các nhà sinh học đã xây dựng được một loại vi khuẩn chỉ có 473 gen. Đây là kích cỡ bản đồ gen gen di truyền nhỏ nhất mà các nhà khoa học trong nhiều năm nghiên cứu nhằm tạo ra một sinh vật chỉ chứa các yếu tố cần thiết nhất để tồn tại và sinh sản.
Điều này còn có ý nghĩa sẽ giúp tạo ra các loại thuốc mới, đổi mới trong công nghiệp và nông nghiệp, hay sản xuất ra các loại phân tử mới khác mà chúng ta chưa hình dung ra … tức là mở ra hướng nghiên cứu mới về gen về di truyền.
4. Tìm ra kháng thể chữa bệnh Al3beimer:
Các nhà khoa học đã tìm ra và chứng minh Aducanumal có thể làm sạch mảng bám amyloi – là tác nhân ngăn chặn các tế bào não giao tiếp với nhau, chính là nguyên nhân gây ra sự mất trí nhớ không thể phục hồi và suy giảm khả năng nhận thức của người cao tuổi.
Không bao lâu loại thuốc kháng thể này sẽ điều trị cho hàng triệu người đang mắc chứng Alzberimer.
5. Trí tuệ nhân tạo thắng con người
Đó là việc máy tính thông minh ALphago của google đã thắng đương kim vô địch cờ vây thế giới Lee-se-dol với tỉ số 4:1 được tổ chức vào tháng 3 năm 2016. Như vậy lần đầu tiên một chương trình trí tuệ nhân tạo đã đánh bại nhà vô địch cờ vây chuyên nghiệp có đẳng cấp nhất thế giới. Google cho biết, thiết kế của Alphago mô phỏng lại hoạt động của bộ não con người khi giải quyết những câu đố cho phép nó có thể tự học và tự trở nên thông minh hơn sau mỗi trải nghiệm.
Alphago sẽ được hoàn thiện hơn không chỉ để chơi cờ vây mà còn được ứng dụng trong lĩnh vực y tế, robot…
6. Lỗ thủng tầng ozone ở Nam Cực đang lành lại: Các nhà khoa học về khí quyển cho biết: các lỗ thủng Ozone hình thành hàng năm trên Nam Cực bắt đầu hồi phục, chứng tỏ rằng Nghị định thư Montreal về hạn chế sử dụng các hóa chất phá hủy tầng ôzôn đã có tác dụng góp phần làm giảm nhẹ hiệu ứng biến đổi khí hậu toàn cầu./.
