Trong tiến trình phát triển của tỉnh Thái Nguyên – một trung tâm giáo dục, khoa học kỹ thuật và công nghiệp lớn của cả nước – đội ngũ trí thức luôn giữ vai trò then chốt. Họ không chỉ là lực lượng sáng tạo, đổi mới, mà còn là nguồn động lực quan trọng đóng góp vào quá trình xây dựng, hoạch định chính sách và phát triển kinh tế – xã hội địa phương. Nhận thức rõ điều đó, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Thái Nguyên đã luôn xác định việc tôn vinh trí thức, phát hiện – nhân rộng các gương điển hình tiêu biểu trong hoạt động khoa học và công nghệ là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, góp phần nâng cao uy tín, vị thế và ảnh hưởng của Liên hiệp Hội trong hệ thống chính trị và đời sống xã hội.
Tính đến tháng 5/2025, toàn tỉnh Thái Nguyên có gần 6.900 trí thức có trình độ trên đại học, trong đó bao gồm 21 giáo sư, 138 phó giáo sư, 603 tiến sĩ và gần 2.600 thạc sĩ. Với tỷ lệ khoảng 57 trí thức/10.000 dân, Thái Nguyên nằm trong nhóm 5 địa phương dẫn đầu cả nước về mật độ trí thức, cao gấp khoảng 5 lần mức trung bình toàn quốc. Bên cạnh lực lượng cán bộ khoa học trong các trường đại học, viện nghiên cứu, bệnh viện lớn, tỉnh cũng đang ghi nhận sự gia tăng số lượng trí thức trẻ trong doanh nghiệp, tổ chức xã hội, và các lĩnh vực ứng dụng thực tiễn như nông nghiệp, công nghiệp phụ trợ, công nghệ thông tin, môi trường… Trong những năm gần đây, đội ngũ trí thức Thái Nguyên đã có nhiều đóng góp đáng kể trên các lĩnh vực: Nghiên cứu khoa học và ứng dụng thực tiễn (Trí thức tỉnh nhà đã chủ trì và tham gia hàng trăm đề tài nghiên cứu, dự án ứng dụng công nghệ phục vụ sản xuất, y tế, giáo dục, nông nghiệp và quản lý nhà nước); Phản biện, tư vấn chính sách (Liên hiệp Hội đã đảm nhiệm vai trò đầu mối tập hợp trí thức tham gia phản biện các quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội, chính sách chuyển đổi số, cải cách hành chính và phát triển bền vững); Xây dựng nông thôn mới và phát triển cộng đồng (Nhiều trí thức đã trực tiếp tham gia vào các chương trình chuyển giao công nghệ, hỗ trợ sản xuất, bảo vệ môi trường, khởi nghiệp nông thôn, giúp nâng cao đời sống cho người dân vùng sâu, vùng xa).
Dù đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ, đội ngũ trí thức của tỉnh vẫn còn gặp phải không ít khó khăn: Tỷ lệ trí thức trẻ, trí thức doanh nghiệp và trí thức ngoài công lập tham gia vào tổ chức hội còn thấp. Việc kết nối, tập hợp và phát huy lực lượng này chưa tương xứng với tiềm năng. Hợp tác quốc tế, liên kết vùng trong nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ còn ít, chưa tạo được các nhóm nghiên cứu mạnh có sức lan tỏa. Thiếu cơ chế đãi ngộ phù hợp, đặc biệt với các trí thức đầu ngành, nhà khoa học có uy tín. Điều này gây khó khăn trong việc giữ chân và thu hút nhân tài. Trong thực tiễn, vẫn còn khoảng cách nhất định giữa tiềm năng trí thức với cơ chế khai thác, phát huy và tôn vinh xứng đáng. Như vậy, tôn vinh trí thức không chỉ là ghi nhận thành tích cá nhân, mà là khẳng định vai trò của trÍ thức trong sự phát triển của xã hội. Đó còn là cách để khích lệ đổi mới, thúc đẩy sáng tạo khoa học – công nghệ và tạo dựng môi trường phát triển bền vững.
Liên hiệp Hội hiện có 28 hội thành viên, với khoảng 52.000 hội viên, trong đó phần lớn là các trí thức, cán bộ khoa học và kỹ thuật. Trong những năm gần đây, mạng lưới tổ chức hội được mở rộng cả về quy mô lẫn tính chuyên ngành, giúp tăng cường khả năng tập hợp, điều phối và phát huy trí tuệ của đội ngũ trí thức toàn tỉnh. Các hội thành viên tích cực tham gia tư vấn, phản biện xã hội cho các chương trình, đề án phát triển của tỉnh, đồng thời tổ chức nhiều hội thảo khoa học, diễn đàn sáng kiến, hội thi sáng tạo kỹ thuật và chương trình tôn vinh trí thức tiêu biểu. Công tác tôn vinh trí thức KH&CN trong hệ thống Liên hiệp Hội cũng luôn được quan tâm và chú trọng. Bắt đầu từ năm 2017, hằng năm, Liên hiệp hội đã tổ chức gặp mặt trí thức KH&CN tiêu biểu có nhiều đóng góp cho sự phát triển của Liên hiệp hội. Đến nay, đã có 163 trí thức KH&CN tiêu biểu của Liên hiệp Hội Thái Nguyên được tuyên dương và khen thưởng. Đã có 5 nhà khoa học của Liên hiệp Hội Thái Nguyên được Liên hiệp Hội Việt Nam vinh danh “Trí thức KH&CN tiêu biểu” và 04 nhà khoa học được Hội Nông dân Việt Nam vinh danh “Nhà Khoa học của nhà nông”.
PGS.TS Trần Thanh Vân, Phó Giám đốc Đại học Thái Nguyên, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội được Hội Nông dân Việt Nam vinh danh “Nhà Khoa học của nhà nông” năm 2024
Để tiếp tục nâng cao vị thế của Liên hiệp Hội, chúng tôi đề xuất một số nội dung trọng tâm:
Thứ nhất, xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành trong việc rà soát, đánh giá và xét chọn trí thức tiêu biểu theo ngành, lĩnh vực, địa phương để đảm bảo tính đại diện và khách quan.
Thứ hai, phát triển các diễn đàn trí thức, câu lạc bộ chuyên đề, nơi các nhà khoa học, kỹ sư, chuyên gia có thể giao lưu, trao đổi học thuật và kết nối nghiên cứu – ứng dụng.
Thứ ba, tăng cường truyền thông và lan tỏa hình ảnh trí thức tiêu biểu, không chỉ qua các lễ tôn vinh mà cả trên mạng xã hội, truyền hình, báo chí – để công chúng nhận diện rõ hơn vai trò của trí tuệ trong cuộc sống.
Thứ tư, xây dựng “Ngân hàng dữ liệu trí thức” cấp tỉnh, do Liên hiệp Hội quản lý, để chủ động giới thiệu, điều phối chuyên gia phục vụ các hoạt động tư vấn, phản biện, giám định xã hội cho các chương trình lớn của tỉnh.
Trong Chương trình hành động số 47-CTr/TU ngày 04/01/2024 V/v thực hiện Nghị quyết số 45-NQ/TW ngày 24/11/2023 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững trong giai đoạn mới trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, một trong những nhiệm vụ và giải pháp đưa ra, đó là: ”Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng, đãi ngộ và tôn vinh trí thức, trọng dụng nhân tài”. Trong đó, yêu cầu các đơn vị “Có kế hoạch thu hút, trọng dụng đãi ngộ thỏa đáng, tôn vinh đội ngũ trí thức phù hợp với yêu cầu và thực tiễn của ngành, địa phương để tiếp tục phát huy vai trò, trách nhiệm và ghi nhận, động viên những đóng góp của đội ngũ trí thức đối với sự phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh…”. Có thể thấy, việc tôn vinh trí thức và gương sáng trong hoạt động khoa học – công nghệ không chỉ là sự ghi nhận, mà còn là phương thức thiết thực nâng cao hình ảnh, vai trò và ảnh hưởng xã hội của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Thái Nguyên. Trong thời gian tới, với sự quan tâm của lãnh đạo tỉnh, sự phối hợp hiệu quả của các sở, ban ngành, cùng với quyết tâm đổi mới nội tại, Liên hiệp Hội sẽ ngày càng khẳng định vị thế là “ngôi nhà chung” của đội ngũ trí thức tỉnh nhà, đóng góp ngày càng nhiều cho sự phát triển nhanh và bền vững của Thái Nguyên trong thời đại khoa học – công nghệ và trí tuệ nhân tạo bùng nổ.
Minh Thùy
