Với quy mô giáo dục phát triển nhanh chóng, số lượng trí thức (có trình độ từ cao đẳng) trở lên tăng lên nhanh chóng, từ trên 1,3 triệu người năm 2000 lên hơn 6,5 triệu người năm 2013 (tăng gần gấp 5 lần), trong đó số thạc sỹ từ 10.000 người lên hơn 118.653 người (tăng 11,86 lần), số tiến sĩ tăng từ 12.691 người lên 24.667 người (tăng 1,94 lần). Ngoài ra, còn có khoảng 400.000 trí thức Việt kiều, trong đó hơn 6.000 tiến sĩ tên tuổi được đánh giá cao) trong tổng số hơn 4 triệu người Việt Nam hiện đang sinh sống ở gần 100 quốc gia và vùng lãnh thổ. Để phát huy vai trò của đội ngũ trí thức đông đảo này rất cần một môi trường thuận lợi. Theo ông Nguyễn Ngọc Phú, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý Giáo dục Việt Nam, tạo môi trường thuận lợi cho trí thức, trước hết phải cải cách tiền lương để trí thức có thể tự nuôi sống bản thân và gia đình. Còn theo GS Nguyễn Lân Dũng, Chủ tịch Hội Các ngành sinh học Việt Nam, bên cạnh tiền lương, Nhà nước cần có chính sách khuyến khích, hỗ trợ các viện nghiên cứu các xưởng sản xuất (pilot) vừa để thực hành, ứng dụng các nghiên cứu vào sản xuất và đời sống, vừa tạo thêm thu nhập cho cán bộ. Bà Nguyễn Thúy Anh, Trưởng Ban Hợp tác quốc tế, Tạp chí Cộng sản cho rằng chính sách khuyến khích trí thức Việt kiều phải đi kèm với chính sách sàng lọc để thu được những nhân tố tốt.
Trong thời gian qua, để tạo môi trường thuận lợi cho trí thức phát triển, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách tuy nhiên các ý kiến tại diễn đàn đều cho rằng các chính sách này chưa thực sự đi vào cuộc sống. Trí thức chân chính nào, dù sống ở trong hay ngoài nước cũng muốn đóng góp ý kiến, năng lực cho đất nước nhưng ý kiến đó phải được các cấp chính quyền lắng nghe và tiếp thu. Ngoài chế độ đãi ngộ xứng đáng cần tạo môi trường làm việc và môi trường xã hội công bằng, công khai, minh bạch và chuyên nghiệp cho trí thức hoạt động.
