Đội ngũ trí thức KH&CN là bộ phận quan trọng nhất của nguồn nhân lực (NNL) chất lượng cao, là nguồn lực chính quyết định quá trình tăng trưởng và phát triển kinh tế – xã hội, vì đây là nhân tố quyết định việc khai thác, sử dụng, bảo vệ và tái tạo có hiệu quả các nguồn lực khác. So với các nguồn lực khác, NNL chất lượng cao với yếu tố hàng đầu là trí tuệ có ưu thế nổi bật ở chỗ : nó không bị cạn kiệt nếu biết bồi dưỡng, khai thác và sử dụng hợp lý. Các nguồn lực khác dù nhiều đến đâu cũng chỉ là yếu tố có hạn và chỉ phát huy được tác dụng khi kết hợp với NNL một cách phù hợp. Vì vậy, đội ngũ trí thức KH&CN với tư cách là hạt nhân của NNL chất lượng cao, là chủ thể sáng tạo, là trung tâm của nội lực là nguồn lực chính quyết định quá trình phát triển của quốc gia cũng như từng địa phương.
Trong bối cảnh hiện nay, các quốc gia trên thế giới đang chuyển dần sang nền kinh tế chủ yếu dựa trên tri thức và triển khai thực hiện “Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 (CMCN 4.0)”, đội ngũ trí thức nói chung, đặc biệt là đội ngũ trí thức Khoa học và Công nghệ (KH&CN) ngày càng thể hiện vai trò quyết định đối với quá trình phát triển của mọi quốc gia và vùng lãnh thổ. Các lý thuyết tăng trưởng gần đây chỉ ra rằng, một nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh và bền vững phải dựa trên ít nhất ba trụ cột cơ bản : (1) áp dụng công nghệ mới, (2) cơ sở hạ tầng phát triển hiện đại, (3) nguồn nhân lực (NNL) có chất lượng cao. Trong đó, động lực quan trọng nhất của sự tăng trưởng kinh tế bền vững chính là nguồn nhân lực chất lượng cao. Giữa các nguồn lực để phát triển kinh tế – xã hội là con người, vốn, tài nguyên thiên nhiên, cơ sở vật chất kỹ thuật, khoa học công nghệ… có mối quan hệ nhân quả với nhau, trong đó NNL (đặc biệt là NNL chất lượng cao) được xem là năng lực nội sinh chi phối toàn bộ quá trình phát triển.
Đối với tỉnh Thái Nguyên, mặc dù là tỉnh miền núi, nhưng đội ngũ trí thức có số lượng và chất lượng cao. Toàn tỉnh hiện có gần 6.900 trí thức (đứng thứ ba toàn quốc), trong đó có 21 giáo sư, 138 phó giáo sư, 603 tiến sĩ, gần 2.600 thạc sĩ và trên 4% dân số có trình độ cao đẳng và đại học trở lên (số liệu năm 2018). Trong giai đoạn vừa qua, đội ngũ trí thức đã có đóng góp rất quan trọng vào quá trình phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của tỉnh Thái Nguyên. Đội ngũ trí thức KH&CN đã tham gia vào mọi hoạt động của xã hội, vừa giữ vai trò lãnh đạo, điều hành xã hội, vừa trực tiếp tham gia thực hiện những công việc đòi hỏi trình độ chuyên môn cao. Ở mọi cương vị công tác, các thành viên của đội ngũ trí thức đều phát huy được vai trò và khả năng của mình, hoàn thành tốt nhiệm vụ đảm nhận.
Hiện nay, tỉnh Thái Nguyên đang trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế nhanh và bền vững và đang triển khai thực hiện CMCN 4.0 thì vai trò mang tính quyết định đến tốc độ phát triển của những nội dung trên của đội ngũ trí thức KH&CN trên địa bàn càng thể hiện rõ nét hơn.
Liên hiệp các Hội Khoa học và kĩ thuật Thái Nguyên (LHH Thái Nguyên) với tôn chỉ và mục đích hoạt động của tổ chức đã tập hợp, đoàn kết và phát huy được sức mạnh của đội ngũ trí thức, tham gia tích cực, có hiệu quả vào phát triển kinh tế – xã hội Tỉnh thông qua các hoạt động cụ thể: lãnh đạo, điều hành các hoạt động của xã hội, quản lí và điều hành nền kinh tế, đào tạo nguồn nhân lực, triển khai NCKH và chuyển giao công nghệ vào sản xuất và đời sống, tuyên truyền PBKT kiến thức khoa học và công nghệ đến cộng đồng để nâng cao năng suất lao động và chất lượng cuộc sống….
(1) Thành tích lớn nhất của đội ngũ trí thức KH&CN Thái Nguyên là đã tham gia trực tiếp đào tạo ra được một số lượng lớn nhân lực chất lượng cao. Đội ngũ NLCLC này đang có mặt ở tất các cơ quan lãnh đạo của Đảng và nhà nước ở cả trung ương và các địa phương (trong đó có tỉnh Thái Nguyên) và đang phát huy tốt vai trò lãnh đạo, quản lí, điều hành xã hội của mình.
(2) Đội ngũ trí thức KH&CN Thái Nguyên không những phục vụ có hiệu quả cho sự nghiệp phát triển KT-XH của địa phương mà còn định hướng, dẫn dắt sự phát triển của địa phương thông qua các thành viên của mình (các thành viên này đang là lãnh đạo của các cơ quan Đảng và chính quyền các cấp của tỉnh Thái Nguyên)
(3) Trong những năm qua, ngoài thực hiện tốt nhiệm vụ được Đảng và nhà nước giao trong lãnh đạo, quản lí nhà nước, điều hành xã hội …, đội ngũ trí thức Thái Nguyên đã tham gia tích cực vào các loại hình hoạt động KH&CN khác nhau phù hợp với trình độ, năng lực chuyên môn, khả năng của từng trí thức, đã góp phần triển khai có hiệu quả công tác nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, hoạt động truyền thông – phổ biến kiến thức KH&KT đến cộng đồng, hoạt động sáng tạo kĩ thuật và tư vấn phản biện xã hội :
– Thực hiện có hiệu quả công tác “thông tin tuyên truyền, phổ biến các kiến thức KH&CN” đến các tầng lớp nhân dân bằng nhiều hình thức khác nhau ( tập huấn, hội thảo, tài liệu kĩ thuật, bản tin, phim khoa học ….) đưa kiến thức khoa học và công nghệ vào phục vụ sản xuất và đời sống, góp phần nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản sản phẩm, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
– Tổ chức triển khai nhiều hoạt động nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ trên địa bàn và cả nước. Hầu hết các đề tài nghiên cứu khoa học cấp nhà nước, cấp Tỉnh, cấp Bộ, dự án quốc tế, dự án chuyển giao công nghệ vào sản xuất và đời sống đều có thành viên của đội ngũ trí thức KH&CN tham gia hoặc chủ trì thực hiện. Kết quả nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ của các hội thành viên đã có những đóng góp tích cực cho công tác đào tạo nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ KH&KT và chuyển giao được nhiều quy trình công nghệ mới vào sản xuất, góp phần phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh Thái Nguyên.
Hiện nay, nhiều hội viên (các GS, PGS) của Liên hiệp hội là chuyên gia các ngành khác nhau đã được mời tham gia Hội đồng KHCN của tỉnh cũng như tham gia các hội đồng KH&CN của các Bộ, Ngành ở Trung ương để tư vấn, phản biện khi xét duyệt hoặc nghiệm thu các đề tài, dự án KHCN. Các ý kiến phản biện này đã góp phần nâng cao tính khả thi và hiệu quả cho các đề tài, dự án.
– Trong những năm gần đây, đội ngũ trí thức đã tham gia tích cực vào hoạt động “tư vấn, phản biện và giám định xã hội”. Giai đoạn (2004 – 2015) hoạt động TV,PB&GĐXH chỉ dừng ở mức tham gia đóng góp ý kiến vào chủ trương, đường lối chính sách theo yêu cầu của các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền hoặc cử cán bộ tham gia các hội đồng tư vấn, thẩm định. Từ năm 2016 đến nay đã tiến hành hoạt động tư vấn, phản biện độc lập một số vấn đề: “ Tư vấn, phản biện các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế xã hội cho đồng bào dân tộc thiểu số”, “ Đánh giá hệ thống cơ chế chính sách về Khoa học và Công nghệ của tỉnh Thái Nguyên”, “Tư vấn, phản biện về quy hoạch phát triển nguồn nhân lực tỉnh Thái Nguyên đến năm 2030”, “Đánh giá hệ thống cơ chế chính sách về Giáo dục và Đào tạo vùng dân tộc thiểu số”; “Nhận diện và xác định các giải pháp cụ thể nhằm góp phần thúc đẩy kinh tế tỉnh Thái Nguyên phát triển bền vững đến năm 2025, tầm nhìn đến 2030” … Những ý kiến tư vấn, phản biện xã hội đã thể hiện được trách nhiệm của đội ngũ trí thức đối với quá trình phát triển của địa phương và cung cấp thêm thông tin cho lãnh đạo Tỉnh trong việc lãnh đạo, điều hành quá trình phát triển của địa phương.
Trong những năm gần đây, nhiều hội viên của LHH đã được khen thưởng và tôn vinh. Năm 2019, GS.TS Đỗ Hàm – Chủ tịch hội Y học lao động và PGS.TS Nguyễn Ngọc Nông – Chủ tịch Hội Khoa học đất đã được vinh danh trong “Lễ tôn vinh trí thức KH&CN tiêu biểu năm 2019” tại Hà Nội. Năm 2019, Liên hiệp hội Thái Nguyên cũng đã lựa chọn 30 trí thức tiêu biểu đại diện cho các hội thành viên để tôn vinh và khen thưởng .
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tích đã đạt được, vai trò của ngũ trí thức KH&CN trên địa bàn Thái Nguyên vẫn còn một số tồn tại, hạn chế, cụ thể : (1) Hiệu quả của hoạt động NCKH và chuyển giao công nghệ vào sản xuất và đời sống còn thấp và chưa đáp ứng được mong muốn của xã hội; (2) Việc phối hợp hoạt động của đội ngũ trí thức còn chưa đa dạng, chưa hiệu quả nên chưa phát huy hết được trí tuệ của đội ngũ trí thức KH&CN trên địa bàn; (3) Công tác xây dựng dữ liệu chuyên gia về đội ngũ trí thức trên địa bàn Tỉnh nhằm kết nối với trí thức các địa phương khác và giữa các trí thức với nhau chưa được hoàn thiện.
Trong thời gian tới, vai trò của đội ngũ trí thức nói chung, đội ngũ trí thức Khoa học và Công nghệ TN nói riêng, ngày càng trở nên quan trọng đối với sự phát triển của tỉnh Thái Nguyên. Với chức năng, nhiệm vụ của mình, LHH Thái Nguyên sẽ tìm cách khắc phục những tồn tại, hạn chế trong thời gian vừa qua, nâng cao hiệu quả tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức trên địa bàn, xây dựng các mô hình hoạt động phù hợp đặc điểm của đội ngũ trí thức tỉnh Thái Nguyên để phát huy được tối đa sức mạnh của đội ngũ trí thức, góp phần tích cực vào thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của tỉnh tầm nhìn đến 2030: “…Phấn đấu Thái Nguyên là tỉnh công nghiệp phát triển, trung tâm kinh tế của vùng Trung du và Miền núi phía Bắc với nền kinh tế hiện đại, hội tụ những yếu tố của nền kinh tế tri thức với các ngành định hướng phát triển mạnh về công nghiệp công nghệ tiên tiến, dịch vụ chất lượng cao, nông nghiệp công nghệ cao và môi trường an toàn, bền vững”.
Để phát huy được vai trò của LHH Thái Nguyên trong việc tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức, cùng với những cố gắng của tổ chức Hội, chúng tôi mong muốn nhận được sự quan tâm nhiều hơn nữa của các cấp lãnh đạo: Chỉ đạo và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho hoạt động của đội ngũ trí thức. Đồng thời đội ngũ trí thức tỉnh Thái Nguyên cũng mong muốn được lãnh đạo tỉnh Tỉnh tin tưởng và giao nhiệm vụ nhiều hơn nữa cho đội ngũ trí thức.
Nguyễn Văn Vỵ – Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Thái Nguyên
