Nhằm hưởng ứng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới (26/4) và Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam (18/5), đồng thời khẳng định quyết tâm đưa khoa học, công nghệ và tài sản trí tuệ trở thành động lực phát triển mới, ngày 13/5/2026, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Thái Nguyên phối hợp với Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp – Đại học Thái Nguyên tổ chức Hội nghị “Sáng chế – Động lực đột phá thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế tri thức”.
Hội nghị “Sáng chế – Động lực đột phá thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế tri thức”
Hội nghị có sự tham dự của ông Hoàng Văn Thiên, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ; ông Cao Minh Hải, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ; TS. Ngô Như Khoa, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp; ông Đào Nguyên, Phó Giám đốc Trung tâm Thẩm định sáng chế – Cục Sở hữu trí tuệ; TS. Nguyễn Văn Vỵ, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Thái Nguyên cùng đại diện các tổ chức khoa học và công nghệ, doanh nghiệp khoa học và công nghệ, các tổ chức, doanh nghiệp hoạt động nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao công nghệ, chủ trì nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh, các cá nhân có sáng chế, giải pháp hữu ích, tác giả và nhóm tác giả đạt giải tại các Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật tỉnh Thái Nguyên.
Ông Hoàng Văn Thiên, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ phát biểu khai mạc Hội nghị
Phát biểu khai mạc hội nghị, lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh, trong bối cảnh tỉnh Thái Nguyên đang quyết liệt triển khai các chủ trương lớn về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, việc tổ chức hội nghị có ý nghĩa quan trọng nhằm nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ, thúc đẩy hình thành các sáng chế mới, tăng cường đăng ký bảo hộ, khai thác và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, góp phần xây dựng nền kinh tế tri thức trên địa bàn tỉnh.
Ông Nguyễn Khoa Nguyên, Trung tâm Thẩm định Sáng chế – Cục Sở hữu trí tuệ trình bày tham luận tại Hội nghị
Tại hội nghị, tham luận của Cục Sở hữu trí tuệ đã mang đến cái nhìn tổng quan về hệ thống sở hữu trí tuệ và các vấn đề liên quan đến sáng chế. Theo nội dung trình bày, sáng chế là giải pháp kỹ thuật dưới dạng sản phẩm hoặc quy trình nhằm giải quyết một vấn đề xác định bằng việc ứng dụng quy luật tự nhiên. Việc phân biệt rõ sáng chế với các đối tượng không được bảo hộ như phát minh, lý thuyết khoa học, phương pháp toán học, chương trình máy tính hay các giải pháp chỉ mang tính thẩm mỹ có ý nghĩa rất quan trọng đối với các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo.
Báo cáo cũng nhấn mạnh ba điều kiện cốt lõi để sáng chế được bảo hộ gồm tính mới, trình độ sáng tạo và khả năng áp dụng công nghiệp; đối với giải pháp hữu ích là tính mới và khả năng áp dụng công nghiệp. Cùng với đó là các nguyên tắc về tính lãnh thổ của quyền sáng chế, nguyên tắc nộp đơn đầu tiên, yêu cầu về tính thống nhất của đơn đăng ký và yêu cầu mô tả sáng chế phải bộc lộ đầy đủ, rõ ràng bản chất giải pháp kỹ thuật. Đây được xem là những yếu tố nền tảng giúp các tổ chức, cá nhân hạn chế rủi ro trong quá trình đăng ký bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ.
Một nội dung mới được nhiều đại biểu quan tâm là cập nhật về trình tự, thủ tục đăng ký sáng chế. Theo tham luận, thời hạn yêu cầu thẩm định nội dung được điều chỉnh còn 36 tháng; thời hạn công bố đơn, thời hạn phản đối và các mốc xử lý đơn cũng được tinh gọn theo hướng minh bạch, thuận lợi hơn cho chủ đơn. Đáng chú ý, cơ chế thẩm định nội dung nhanh sẽ được áp dụng đối với một số trường hợp đặc thù như sáng chế thuộc danh mục công nghệ chiến lược, sáng chế phục vụ tình huống khẩn cấp liên quan đến an ninh, quốc phòng, thiên tai, dịch bệnh hoặc đã được khai thác thương mại.
Đặc biệt, tham luận của Cục Sở hữu trí tuệ cũng đề cập đến các quy định liên quan đến sáng chế có sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Theo đó, quyền sở hữu công nghiệp đối với sáng chế do con người sử dụng AI tạo ra chỉ được xác lập nếu con người có đóng góp đáng kể vào quá trình sáng tạo, từ việc xác định vấn đề cần giải quyết, lựa chọn dữ liệu đầu vào, tham số, mục tiêu đến việc đánh giá, tinh chỉnh và quyết định kết quả cuối cùng. Nội dung này cho thấy sự thích ứng của pháp luật sở hữu trí tuệ trước sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo hiện nay.
Ở góc độ cơ sở đào tạo và nghiên cứu, tham luận của Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp – Đại học Thái Nguyên đã đưa ra nhiều góc nhìn gợi mở về vai trò của sáng tạo trong phát triển kinh tế tri thức. Báo cáo khẳng định khoa học và công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được chuyển hóa thành sáng chế, sản phẩm, giải pháp và giá trị kinh tế – xã hội cụ thể.
PGS. TS Phạm Thành Long, Trưởng bộ môn Cơ điện tử, Khoa Cơ khí – Trường ĐH Kỹ thuật Công nghiệp trình bày tham luận tại Hội nghị
Từ thực tiễn hoạt động nghiên cứu của nhà trường, tham luận cho thấy tiềm lực nghiên cứu khá lớn với 29 nhóm nghiên cứu, trong đó có nhóm nghiên cứu mạnh cấp quốc gia, nhóm có yếu tố quốc tế và các nhóm theo định hướng sản phẩm chiến lược quốc gia. Giai đoạn 2021 – 2025, nhà trường có 511 bài báo WoS/Scopus, 521 bài báo quốc tế thường, 137 bài báo trong nước và 309 đề tài cấp trường. Những con số này phản ánh môi trường học thuật năng động, có khả năng tạo sinh nhiều kết quả nghiên cứu có giá trị.
Tuy nhiên, tham luận cũng thẳng thắn chỉ ra thực tế nhiều nghiên cứu chưa chuyển thành sáng chế, và nhiều sáng chế chưa thương mại hóa thành công do hạn chế về năng lực hấp thụ công nghệ, thị trường chuyển giao chưa phát triển mạnh, doanh nghiệp chậm đổi mới và thiếu cơ chế hỗ trợ khởi nghiệp từ nghiên cứu.
Từ thực trạng đó, nhiều kiến nghị đã được đưa ra như tăng cường giáo dục STEM, hỗ trợ thủ tục pháp lý và tài chính, hỗ trợ start-up khoa học công nghệ, xây dựng sàn giao dịch công nghệ, đổi mới yêu cầu đối với đề tài, dự án khoa học và công nghệ, đồng thời thiết lập các bảng xếp hạng đổi mới sáng tạo cấp tỉnh, trường đại học, nhóm nghiên cứu và cá nhân nhà khoa học. Những đề xuất này được đánh giá có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, gắn kết nghiên cứu khoa học với nhu cầu thực tiễn và thị trường.
Một điểm nhấn đáng chú ý của hội nghị là nhiều sản phẩm, giải pháp kỹ thuật được trưng bày, giới thiệu tại sự kiện là kết quả trưởng thành từ các phong trào sáng tạo khoa học kỹ thuật trên địa bàn tỉnh, đặc biệt là Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật tỉnh Thái Nguyên. Qua nhiều năm tổ chức, hội thi đã từng bước trở thành sân chơi trí tuệ uy tín, thu hút đông đảo cán bộ kỹ thuật, nhà khoa học, giảng viên, học sinh, sinh viên, doanh nghiệp và người lao động tham gia nghiên cứu, đề xuất các giải pháp mới có khả năng ứng dụng trong thực tiễn.
Một số sản phẩm, giải pháp kỹ thuật được trưng bày, giới thiệu tại Hội nghị
Không chỉ khuyến khích tinh thần lao động sáng tạo, Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật tỉnh Thái Nguyên còn góp phần phát hiện, bồi dưỡng và lan tỏa nhiều ý tưởng có giá trị, tạo nguồn cho hoạt động đăng ký sáng chế, giải pháp hữu ích và chuyển giao công nghệ trên địa bàn tỉnh. Thực tế cho thấy, nhiều giải pháp đạt giải tại hội thi đã được ứng dụng hiệu quả trong sản xuất, đời sống, giáo dục, y tế và quản lý, góp phần nâng cao năng suất lao động, tiết kiệm chi phí và giải quyết các vấn đề thực tiễn từ cơ sở.
Thông qua hội thi, tư duy đổi mới sáng tạo từng bước được lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng, góp phần hình thành hệ sinh thái sáng tạo từ cơ sở, kết nối giữa nghiên cứu khoa học với nhu cầu của doanh nghiệp và xã hội. Đây cũng được xem là một trong những kênh quan trọng để phát hiện các ý tưởng tiềm năng, định hướng hoàn thiện hồ sơ sở hữu trí tuệ và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong thời gian tới.
PGS. TS Phạm Thành Long giới thiệu về giải pháp đạt giải Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật
Phần thảo luận tại hội nghị diễn ra sôi nổi với nhiều ý kiến trao đổi xoay quanh các vấn đề như xác định sáng chế, hoàn thiện hồ sơ đăng ký bảo hộ, chiến lược nộp đơn sớm, cơ hội khai thác và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Qua đó cho thấy sáng chế, sở hữu trí tuệ và đổi mới sáng tạo đang ngày càng được quan tâm, trở thành yếu tố quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.
Hội nghị “Sáng chế – Động lực đột phá thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế tri thức” không chỉ là hoạt động hưởng ứng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới và Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam, mà còn là diễn đàn kết nối giữa cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo, nhà khoa học và doanh nghiệp nhằm thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trên địa bàn tỉnh. Thông qua hội nghị, tỉnh Thái Nguyên tiếp tục khẳng định quyết tâm đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và tài sản trí tuệ trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.
Nguyễn Tuấn
